Większość kobiet myśli, że to trzydzieści minut roboty. Pojechałyśmy do Bieszczad, żeby pokazać, dlaczego tak nie jest.
Zadzwoniłam do Kasi w czwartek rano, żeby spytać, ile czasu zajmuje zrobienie pierścionka. Liczyłam na konkretną liczbę. Coś w stylu: „dwie godziny" albo „pół dnia". Zamiast tego usłyszałam: „To zależy. Ale nigdy nie szybciej niż siedem etapów."
Pojechałam do niej w sobotę. Bieszczady, mała pracownia w Sanoku, drewniany stół roboczy, na którym przez ostatnie 40 lat powstawała każda sztuka biżuterii sygnowanej Pracownia Bieszczady. Przy oknie — Kasia, 65 lat, granatowy sweter, ręce pracujące tak, jakby robiły to we śnie.
Spędziłam tam cały dzień. Oto, co zobaczyłam.
Zaczyna się od prostego rysunku. Bez komputera, bez programu CAD. Kasia szkicuje na kartce z bloku, który jej syn przywiózł kiedyś z Krakowa — używa tego samego od ośmiu lat.
„Każda kobieta ma inną dłoń" — mówi. — „Jeśli pierścionek nie pasuje do kształtu palca, nigdy nie będzie naprawdę noszony. Dlatego najpierw kartka. Zanim dotknę srebra."
Z arkusza srebra 925 — tego z polskiej rafinerii, nie chińskiego — Kasia wycina kształt obrączki. Piłka jubilerska, ostrze grubości 0,3 mm. Pracuje wolno, bo ręka musi czuć opór metalu.
„Maszyna by to zrobiła w trzydzieści sekund. Ale nie poczuje, kiedy srebro chce się zgiąć inaczej."
Końce wyciętego pasa srebra trzeba spoić. Kasia używa małego palnika gazowego i lutu srebrnego o wyższej temperaturze topnienia niż samo srebro 925 — to gwarantuje, że spoina nigdy nie pęknie.
Temperatura: 750 do 800 stopni. Czas: kilkanaście sekund.
„Jak za długo, srebro się rozpłynie. Jak za krótko, spoina będzie krucha. Tego się nie nauczysz w tydzień. Mnie zajęło dwa lata."
Spojona obrączka trafia na trzpień jubilerski — stalowy stożek z naciętymi rozmiarami od 10 do 25. Kasia uderza ją drewnianym młotkiem, krok po kroku, aż uzyska idealny okrąg i właściwy rozmiar.
Każde uderzenie ma znaczenie. Drewniany młotek nie zostawia śladów na powierzchni — kowal nadaje kształt, ale nie kaleczy.
Tu rozpoczyna się część, której nie da się przyspieszyć. Kasia bierze małe dłutko — niektóre ma od czasu szkoły rzemieślniczej w Krośnie, czyli od 1985 roku — i ręcznie wycina wzór. Fala oceaniczna. Ażur. Liść. Każda kreska to osobne posunięcie ręki.
„Po godzinie kręci mi się trochę w głowie. Ale wtedy wiem, że robię to dobrze. Bo gdyby było łatwo, każdy by mógł."
Lupa jubilerska o powiększeniu dziesięciokrotnym leży zawsze obok prawej ręki. Bez niej najmniejsze detale by zniknęły.
To etap, który decyduje o tym, czy biżuteria po pół roku noszenia ściemnieje, czy zachowa blask. Kasia używa trzech rodzajów past polerskich, jeden po drugim, każdy na osobnej tarczy.
Pierwsza usuwa zarysowania. Druga wygładza. Trzecia — ta najdroższa, kupowana w Niemczech — nadaje połysk lustrzany.
To dlatego srebro od Kasi nie czernieje tak jak biżuteria z marketu. Nie chodzi o to, że jest „lepsze srebro". Chodzi o to, że ktoś poświęcił czterdzieści pięć minut na sześć centymetrów powierzchni.
Ostatnia rzecz, jaką Kasia robi — wbija mały stempel: 925. To znak, że srebro jest próby 925/1000. Polskie prawo wymaga go dla każdej sztuki sprzedawanej jako srebro próby 925. Bez niego — nie ma gwarancji.
Pierścionek trafia do papierka kraftowego, owinięty białym lnem. Kasia pisze odręcznie etykietę z imieniem i datą. „Bo każdy zasługuje, żeby wiedzieć, kiedy powstał."
Czas łączny: cztery godziny i osiem minut.
Jedna kobieta, jeden stół, siedem etapów.
Skończyła szkołę rzemieślniczą w Krośnie w 1985 roku. Otworzyła pracownię w Sanoku rok później.
Przez te wszystkie lata — bez przerwy, bez taśmy produkcyjnej, bez podwykonawców — robi biżuterię tak, jak nauczyła się robić: ręcznie, jedna sztuka na raz.
W ostatnich latach jej praca trafia poza Bieszczady. Kobiety z Warszawy, Krakowa, Wrocławia kupują jej pierścionki i naszyjniki. Wiele z nich pisze potem, że to pierwsza biżuteria, której nie zdejmują — bo srebro nie czernieje, a wzór nie traci charakteru.
Bo gdy każda sztuka przechodzi przez siedem etapów ręcznej roboty, nie da się jej pomylić z niczym innym.
Kasia, 65 lat · Pracownia w SanokuKolekcja Pracownia Bieszczady — każda sztuka wykonana ręcznie w pracowni Kasi. Srebro 925, polskie rękodzieło, 30 dni na zwrot.
Zobacz kolekcję Darmowa wysyłka od 250 PLN·BLIK·p24